Skjólstæðingi Óhapps dæmdar bætur í „gaskútsmáli“

Þann 6. október 2017 dæmdi Héraðsdómur Reykjavíkur íslenska ríkið til þess að greiða skjólstæðingi Óhapps slysa- og bótamála bætur eftir að hún fékk gaskút í höfuðið, þar sem hún lá sofandi í tjaldi sínu. Hlaut hún mikla höfuðáverka við óhappið.

Dómurinn felldi úrskurð bótanefndar vegna þolenda afbrota úr gildi, en nefndin hafði hafnað kröfu konunnar um bætur með þeim rökum að of mikil óvissa væri uppi í málinu um hvernig konan hefði hlotið áverkana. Í dómsmálinu var því einkum deilt um hvort sannað þætti að áverkarnir hefðu hlotist af því að gaskúti var kastað á tjaldið.

Niðurstaða dómsins var á þá leið að sannað þótti að konan hefði fengið gaskútinn í höfuðið og því ætti hún því rétt á bótum úr bótasjóði vegna þolenda afbrota, enda hafi verið um að ræða tjón sem hlaust vegna refsiverðs verknaðar óþekkts geranda.

Umfjöllun Ríkisútvarpsins um málið má finna með því að smella hér og dóminn sjálfan má nálgast með því að smella hér.

Fyrir tjónþola flutti Ívar Þór Jóhannsson héraðsdómslögmaður og einn eiganda Óhapps slysa- og bótamála.

Óhapp slysa- og bótamál hvetja alla sem lent hafa í slysum og/eða líkamsárásum að leita ráðgjafar hjá lögmönnum fyrirtækisins. Hafa má samband í síma 595-4545 eða í gegnum heimasíðuna www.ohapp.is.

Bílbelti og bótaréttur

Bótaréttur til staðar þó bílbelti hafi ekki verið notuð

Þó að það sé ótvírætt öruggara fyrir ökumenn og farþega að nota bílbelti í bifreiðum er ekki þar með sagt að bótaréttur vegna slysa falli sjálfkrafa niður ef bílbelti eru ekki notuð. Í umferðarlögum er kveðið á um að heimilt sé að lækka eða fella niður bætur fyrir líkamstjón ef sá sem varð fyrir tjóni var meðvaldur að tjóninu af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Á það hefur reynt fyrir dómstólum hvort það að nota ekki bílbelti teljist eitt og sér stórkostlegt gáleysi í þessu samhengi og réttlæti skerðingu bóta.

Í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 31/2014 voru málsatvik með þeim hætti að tjónþoli notaði ekki bílbelti og lá ofan á öðrum farþegum í aftursæti bifreiðar þegar bifreiðin lenti í árekstri með þeim afleiðingum að tjónþoli slasaðist. Vátryggingafélagið sem bar ábyrgð á líkamstjóni tjónþolans taldi að tjónþoli hefði með þessu háttalagi gerst sekur um stórkostlegt gáleysi þannig að það réttlætti skerðingu bóta.

Niðurstaða dómsins var sú að túlka yrði umferðarlögin með þeim hætti að löggjafinn hafi talið að það eitt yrði ekki metið til stórfellds gáleysis að nota ekki bílbelti. Því væru ekki efni til að skerða bætur til tjónþolans.

Í þessu felst að bótaréttur verður ekki skertur vegna þess eins að nota ekki bílbelti. Tjónþolar sem ekki hafa notað bílbelti og lent í slysi ættu því hiklaust að sækja rétt sinn.

Um tilkynningar þegar slys ber að höndum

Algengar tryggingar

Reglur um bótarétt tjónþola hérlendis eru fjölbreytilegar og getur tjónþoli átt bótarétt úr ýmsum áttum þegar slys ber að höndum. Margir Íslendingar hafa t.d. gert samninga við vátryggingafélög, banka og greiðslukortafyrirtæki um tryggingu fyrir tjóni sem hlýst af völdum slysa í frítíma sem verða hérlendis og erlendis.

Algengt er að slíkir samningar séu hluti af svokölluðum heimilistryggingum en jafnframt eru samningarnir gjarnan gerðir samhliða samningum um greiðslukort. Margir eru tryggðir fyrir slysum í frítíma á báðum þessum vígstöðvum og má því segja að sumir hafi bæði komið sér upp belti og axlaböndum. Deila má um stílfræðilegt réttmæti slíks útbúnaðar í tengslum við val á fatakosti en þegar kemur að tryggingum vegna slysa er þó alveg ljóst að „bæði er betra“ enda er mögulegt að fá bætur úr fleiri en einni slysatryggingu vegna sama slyss ef um svokallaðar summutryggingar er að ræða.

Mikilvægt að bregðast fljótt við

Það er þó svo að margir tjónþolar átta sig ekki á því hvaðan þeir geta sótt bætur fyrir slys sín og er því mikilvægt að kynna sér réttindi sín vel svo þau nýtist þegar á hólminn er komið. Auk þess er tjónþolum markaður ákveðinn tími til þess að tilkynna um slys og því æskilegt að hafa hraðar hendur í þessum efnum þegar slys ber að höndum.

Í lögum um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 er kveðið á um frest tjónþola til þess að tilkynna tryggingafélagi um tjón í vissum tilvikum. Þannig kemur fram í lögunum að tjónþoli skuli gera skuli kröfu um bætur til vátryggingafélags innan árs frá því að „hann fékk vitneskju um þau atvik sem hún er reist á“.

Ef skylda til tilkynningar er ekki uppfyllt í tæka tíð getur bótaréttur tjónþola fallið niður.

Ekki leggja árar í bát ef neitun fæst frá tryggingafélagi

Deilt hefur verið um túlkun ákvæðisins og upphafsmark umrædds frests. Hefur borið á því að tryggingafélög túlki ákvæðið með öðrum hætti en tjónþolar og hafni bótaskyldu sinni á grundvelli þess. Hafa niðurstöður úrskurðarnefnda og dómstóla leitt í ljós að túlkun vátryggingafélaga er ekki óskeikul. Finna má nýleg dæmi þess í framkvæmd að ákvörðunum vátryggingafélaga hefur verið snúið við af Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum og dómstólum.

Það er því engin ástæða fyrir tjónþola til þess að leggja árar í bát ef niðurstaða tryggingafélaga er á þá leið að tilkynningarfrestur sé liðinn vegna slysa heldur leita álits óháðra sérfræðinga.

Þess skal getið að ofangreind regla gildir ekki í öllum tilfellum þegar slys ber að höndum og kann frestur til tilkynningar að vera rýmri en eitt ár. Þó er ávallt mikilvægt að tryggja sönnun á atvikum máls, t.d. þegar umferðar- eða vinnuslys verða.

Markmið og útreikningur bóta vegna líkamstjóns

Líkamstjón getur haft alvarlegar afleiðingar og kann að leiða til varanlegrar örorku sem skerðir getu tjónþola til að afla þeirra tekna sem annars hefði mátt ætla að hann hefði aflað sér og sínum til framfærslu. Dómstólar hafa vikið að því að mikilvægir hagsmunir felist í aflahæfi einstaklings og í því séu fólgin eignaréttindi sem njóti verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar. Markmið með bótum fyrir varanlega örorku er að bæta tjónþola það tap á atvinnutekjum sem hann mun að líkindum verða fyrir í framtíðinni vegna afleiðinga líkamstjóns.

Áður en ráðist er í að ákvarða bætur fyrir tjónþola þarf bótagrundvöllur að liggja ljós fyrir, þ.e. hvort bótaskylda sé til staðar. Reglurnar um grundvöll skaðabótaábyrgðar eru almennt taldar vera fjórar: sakarreglan, reglan um hlutlæga ábyrgð, reglan um vinnuveitendaábyrgð og sakarlíkindareglan. Ljóst er að sýna verður fram á bótaskyldu hjá tjónvaldi áður ráðist er í að reikna út framtíðartjón tjónþola. Hafi tjónþola tekist að sýna fram á að bótaskylda sé til staðar vegna líkamstjóns er þó aðeins hálfur sigur unninn og þarf næst að sýna fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni og hvert sé umfang þess.

Í fyrsta lagi þarf að liggja fyrir mat á örorkustigi tjónþola þar sem annars vegar er metið hvaða atvinnumöguleika tjónþoli hefði átt ef hann hefði ekki orðið fyrir tjóni og hins vegar atvinnumöguleika tjónþola eftir að hann varð fyrir líkamstjóni. Í öðru lagi þarf að finna út margföldunarstuðul í samræmi við aldur tjónþola á þeim tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Í þriðja lagi þarf að ákveða hvaða árslaun skuli leggja til grundvallar útreikningi á fjártjóni tjónþola. Þessir þrír þættir þurfa að liggja fyrir svo unnt sé að reikna út heildartjón tjónþola vegna varanlegrar örorku.

Ef litið er til dómaframkvæmdar í skaðabótamálum síðustu ár má sjá að auk ágreinings um sök hefur útreikningur bóta vegna varanlegrar örorku verið þrætuepli í mörgum málum. Þess vegna er mikilvægt að skoða málsatvik í hverju máli gaumgæfilega áður en gengið er til uppgjörs bóta í líkamstjónamálum.